In Nederland staat de notaris boven de partijen. Punt. Dat is de kern van het systeem. De notaris is niet “van de verkoper” of “van de koper”. Hij is niet een soort dure jurist die voor één partij een akte in elkaar flanst. Hij is een onafhankelijke functionaris, met een publieke taak. Hij is de scheidsrechter. En dat maakt het Nederlandse systeem juist zo sterk.

In veel andere landen is dat anders. Daar heb je “de notaris van de verkoper” en “de notaris van de koper”. Daar is het een beetje zoals in de advocatuur: je kiest je eigen jurist, en dan zie je wel hoe het uitpakt.

Maar niet in Nederland.

En toch zie ik het gebeuren. Vooral in vastgoedtransacties.

De verkopende partij kiest een notariskantoor. De notaris die straks de akte opstelt en passeert, is dat notariskantoor. Prima. Maar dan gebeurt er iets wat ik echt een groot risico vind: de andere partij laat zich juridisch bijstaan door een jurist van datzelfde notariskantoor.

Wacht even. Dat is toch precies het soort constructie dat de onafhankelijkheid van de notaris ondermijnt?

Ja. Dat is het.

Want het notariskantoor heeft dan ineens twee petten op:

Pet 1: jurist van de verkoper, die de deal wil winnen

Pet 2: onafhankelijke notaris, die de deal neutraal moet beoordelen en officieel moet vastleggen

En ja, dat gaat knellen. Dat is geen theoretische discussie, dat is een praktisch risico.

Het is ook geen verrassing dat notariskantoren dit willen. Ze willen “meer dan een notaris” zijn. Ze willen niet alleen de akte passeren, maar ook adviseren, onderhandelen, begeleiden, alles. Ze willen de hele transactie in hun eigen ecosysteem houden.

Klinkt logisch, klinkt commercieel. Maar het is wel gevaarlijk, want het knaagt aan de fundering van het Nederlandse systeem: de onafhankelijkheid van de notaris. En eerlijk: het doet me denken aan accountants die tegenwoordig ook over IT, duurzaamheid en bedrijfscultuur meedenken. Ja, de wereld verandert. Maar er is een grens.

Ik geloof in de schoenmaker die bij zijn leest blijft. En ik geloof in de notaris die kiest: ben je jurist en onderhandelaar, of ben je notaris en onafhankelijk? Maar probeer je beide rollen te combineren, in dezelfde transactie, met dezelfde klant en dezelfde tegenpartij? Brrrrrr. Dat is geen slimme keuze. Dat is een keuze die het vertrouwen ondermijnt. En vertrouwen is het enige wat de andere partij nog heeft, als de deal niet loopt zoals gepland.

Dus laten we het simpel houden: de notaris staat boven de partijen. Niet ernaast. Niet eronder. En al helemaal niet als ‘jurist van de verkoper’.

Als je dat principe respecteert, dan is de notaris geen kostenpost. Dan is hij een waarborg. En dat is precies wat we willen